Image

Jong geleerd, oud gedaan

Democratie is een groot en kostbaar goed. Een goed waarop wij in Nederland enorm trots zijn. Eens in de zoveel tijd mag elke stemgerechtigde Nederlander dat goed in de praktijk brengen door het gebruiken van zijn of haar stemrecht. Door het kiezen van volksvertegenwoordigers beslissen Nederlandse burgers indirect mee over het politieke beleid op lokaal, regionaal en landelijk niveau.
Geschreven door deelnemend student Job van Gasselt

Waar democratie tegenwoordig wordt gezien als een recht, stemrecht, was dat tot 1970 nog heel anders. Van 1917 tot 1970 kende Nederland namelijk een opkomstplicht. Stemgerechtigden werden geacht gebruik te maken van het democratische instrument dat hen via de post werd toegestuurd, de stempas. Deed je dat niet, dan kreeg je een boete van enkele guldens. Als je meerdere malen achter elkaar verzuimde om naar de stembus te komen moest je zelfs voor de rechter verschijnen. Dankzij de stemplicht was de opkomst tijdens verkiezingen altijd erg hoog.

Op advies van een commissie onder leiding van politicus Jan Berger schafte het kabinet de stemplicht in 1970 echter af. Voornaamste reden? “Op grond van de ervaring mag geconcludeerd worden, dat de volwassenheid van de kiesgerechtigden zo groot is geworden, dat het belang van de verkiezingen ten volle wordt beseft”, aldus de commissie.

Magere opkomst
Dat de commissie destijds iets teveel uit is gegaan van de ideale situatie, blijkt wel uit de opkomstcijfers bij verkiezingen van de afgelopen decennia. Vooral bij de Gemeenteraadsverkiezingen en de Provinciale Statenverkiezingen zijn die cijfers enorm gekelderd. Bij de meest recente edities van beide verkiezingen schommelde het opkomstpercentage rond de 50 procent, waarbij tijdens de Provinciale Statenverkiezingen van 2015 een opkomst van 48 procent werd genoteerd.

Om te voorkomen dat deze dalende lijn ook bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2019 zal worden doorgezet, zag de provincie Utrecht een mooie kans om onder meer een studentenproject op te zetten met Academie van de Stad. Studenten zijn aan de slag gegaan met een campagne om Utrechtse first time voters, jongeren die voor het eerst mogen stemmen, bekend te maken met de Provinciale Statenverkiezingen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat vooral jongeren thuisblijven tijdens lokale en regionale verkiezingen.

Campagne
“De opkomst onder jongeren tijdens verkiezingen is laag, terwijl veel van de thema’s waarover provincie zich buigt ook relevant zijn voor diezelfde jongeren”, weet Nanette Catoen, communicatieadviseur bij de provincie Utrecht, te vertellen. “Een campagne is dus wenselijk. Bovendien is de kans groot dat mensen op latere leeftijd naar de stembus blijven gaan als ze daarmee beginnen zodra ze kiesgerecht zijn. En wie weet nou beter wat jongeren naar de stembus trekt dan jongeren zelf?”

Aan de slag
Half oktober gingen vier studenten (Roos, Rikesh, Robin en Job) van de multidisciplinaire specialisatie Creatieve Industrie aan Hogeschool Utrecht aan de slag met de casus van de provincie Utrecht. Vanuit hun studies CMD, Journalistiek en ICT zochten ze een antwoord op de vraag: hoe krijg je jongeren naar de stembus bij de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2019? Het antwoord op die vraag moest verwerkt worden in een campagneconcept dat door de verkiezingscommissie, bestaande uit een vertegenwoordiging van de provinciale staten, gebruikt kon worden. Een zware klus. Ook omdat de studenten slechts vijf weken hadden om een campagne op touw te zetten. Eind november zouden zij deze campagne gaan presenteren aan die verkiezingscommissie.

Geheel volgens de Design Thinking-methode, waarbij probleemoplossend wordt gewerkt in korte sprints, gingen de studenten voortvarend van start. “De basis van een casus wordt altijd gevormd door de doelgroep”, legt Roos, een van de studenten, uit. “Door te empathizen met die doelgroep kom je algauw tot de kern van het probleem. In dit geval kwamen we er via gesprekken met jongeren achter dat er iets mis is met de informatievoorziening rondom de Provinciale Statenverkiezingen. Het was volgens hen te saai, lastig te begrijpen en niet in de gewenste ‘taal’.”

Om voor die obstakels een passende oplossing te ontwerpen deden de studenten kennis op over eerder gebruikte middelen tijdens campagnes. Robin: “We inventariseerden welke middelen en kanalen de provincie al gebruikte om jongeren te bereiken tijdens verkiezingen. Ook onderzochten we succesvolle campagnes die elders in het land eerder zijn ingezet de afgelopen jaren. Een aantal van de creatievelingen achter die campagnes hebben we gesproken om inspiratie op te doen. Bijvoorbeeld een van de bedenkers van de Stembus, de campagne die in 2017 veel jongeren heeft overgehaald om te gaan stemmen.”

Super Stem Starterkit
Door op basis van de opgedane kennis ideeën uit te werken en deze te testen op de doelgroep, ontstond er een goed onderbouwd en strak concept voor een drieledige campagne. Zo ondervonden de studenten bijvoorbeeld dat 'first time voters' in veel gemeentes in aanloop naar de verkiezingen een brief krijgen van de burgemeester als zij voor het eerst stemgerechtigd zijn. De brief was volgens de studenten echter niet voldoende. “Door die brief om te toveren tot een Super Stem Starterkit met daarin alle benodigde informatie over de Provinciale Statenverkiezingen in een behapbare taal, kom je tegemoet aan de wensen van de doelgroep”, valt te lezen in het onderzoeksrapport van de studenten.

Naast de Super Stem Starterkit bestaat het campagneconcept ook uit een informatieve online campagne in samenwerking met een bekend YouTubekanaal en een Democratische Disco in de grootste poppodia in de provincie op de dag van de verkiezingen. “Jongeren zijn voornamelijk online te vinden en met disco maak je van stemmen een feestje”, verklaart Rikesh de keuzes. “Met alle disciplines binnen onze projectgroep hebben we al die ideeën helemaal aangepast op wat de doelgroep graag ziet.”

Zoals gezegd presenteerden de studenten hun campagne-ideeën aan het eind van de vijf projectweken aan de verkiezingscommissie. Vorige week maandag 26 november was het dan zover. Met enige gezonde spanning werd het oordeel van de commissie afgewacht, maar… de reactie was enthousiast! Hoewel er hier en daar nog wat weerwoorden klonken, werd het concept goed ontvangen. De verkiezingscommissie kan putten uit een nieuwe inspiratiebron die nóg meer jongeren naar de stembus gaat krijgen. Missie geslaagd!

Lees hier de algemene beschrijving van dit project